काठमाडौंको विषाक्त हावामा मर्निङ वाक नगर्न चिकित्सकको चेतावनी

काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाको वायु गुणस्तर खतराको तहमा पुगेसँगै यसको प्रत्यक्ष असर जनस्वास्थ्यमा देखिन थालेको छ। लामो समयदेखि वर्षा नहुनु, जाडोयाममा हावाको बहाव कम हुनु र सवारीसाधन तथा निर्माणजन्य धुवाँका कारण उपत्यकाको आकाश तुवाँलोले ढाकिएको छ। विश्वका प्रदूषित शहरहरूको सूचीमा काठमाडौं माथिल्लो स्थानमा उक्लिरहँदा अस्पतालहरूमा श्वासप्रश्वास तथा मुटुसम्बन्धी बिरामीको चाप बढ्दो छ।

डा. रक्षा गौतमका अनुसार सामान्य अवस्थामा ५०–१०० बीचको एअर क्वालिटी इन्डेक्स (एक्यूआई) स्वास्थ्यका लागि स्वीकार्य मानिन्छ। तर जाडोयाममा काठमाडौंको सूचकांक १५० कट्ने र कहिलेकाहीँ २०० नजिक पुग्ने गरेको छ, जुन ‘अस्वस्थकर’ तह हो। यस्तो अवस्थामा बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला र दीर्घरोगी सबैभन्दा बढी जोखिममा पर्छन्।

बिहानको हिँडाइ किन जोखिमपूर्ण ?

स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिने ‘मर्निङ वाक’ अहिलेको प्रदूषित मौसममा उल्टै घातक बन्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ। जाडोमा चिसोका कारण रक्तनली स्वाभाविक रूपमा खुम्चिएका हुन्छन्। त्यसमाथि बिहानको समयमा प्रदूषणका सूक्ष्म कणहरू जमिन नजिकै थुप्रिने भएकाले बाहिर निस्कँदा ती कण सिधै श्वासमार्फत शरीरमा प्रवेश गर्छन्।

डा. गौतम भन्छिन्, “यस्तो अवस्थामा प्रेसर, मधुमेह र मुटुका बिरामी बिहान बाहिर निस्किँदा धमनी थप साँघुरिने र रगत प्रवाहमा अवरोध आउने जोखिम हुन्छ। यसले मस्तिष्कघात र हृदयघातको सम्भावना बढाउँछ।” उनका अनुसार यही मौसममा ‘हिँड्दा–हिँड्दै ढले’का खबरहरू बढी सुनिनु संयोग मात्र होइन।

अस्पतालमा बढ्दो लक्षण

उपत्यकाका अस्पतालमा खोकी, सास फेर्न गाह्रो, आँखा र घाँटी पोल्ने, टाउको दुख्ने तथा असामान्य थकानका बिरामी बढेका छन्। एक्यूआई १७५ नाघेपछि ओपिडीमा बिरामीको चाप उल्लेख्य रूपमा बढ्ने डा. गौतमको अनुभव छ। केही बिरामीमा बिहान खोक्दा कालो कण मिसिएको खकार देखिनु, कहिलेकाहीँ रगत देखिएजस्तो हुनुजस्ता लक्षण देखिने गरेको छ।

दम, क्रोनिक अब्सट्रक्टिभ पल्मोनरी डिजिज भएका बिरामीलाई यो मौसम झन् कष्टकर हुने चिकित्सकहरू बताउँछन्। दीर्घकालीन रूपमा वायु प्रदूषणले फोक्सोको क्यान्सर, स्ट्रोक, मधुमेह र स्नायुसम्बन्धी रोगको जोखिम बढाउने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्।

के गर्ने त ?

स्वास्थ्यकर्मीहरूले जाडोका यी दुई महिना विशेष सतर्कता अपनाउन सुझाएका छन्। अत्यावश्यक कामबाहेक बिहान–साँझ बाहिर ननिस्कने, निस्कनै परे गुणस्तरीय मास्क प्रयोग गर्ने, घरभित्र हावा शुद्धीकरणका उपाय अपनाउने र दीर्घरोगीमा लक्षण देखिए तुरुन्त चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्ने सल्लाह दिइएको छ।

वातावरणविद्हरूका अनुसार समस्या केवल व्यक्तिगत सावधानीले मात्र समाधान हुँदैन। सवारीसाधनको धुवाँ नियन्त्रण, निर्माणस्थलको व्यवस्थापन, पुराना प्रदूषणकारी सवारी विस्थापन, सार्वजनिक यातायात र विद्युतीय साधनको प्रवर्द्धन जस्ता नीतिगत कदम आवश्यक छन्। नागरिक तहबाट पनि जथाभावी फोहोर बाल्ने, खुला रूपमा आगो लगाउने कार्य रोक्नु र हरियाली बढाउनु जरुरी छ।

वर्षा पर्खने कि नीति परिवर्तन ?

विशेषज्ञहरू भन्छन्, वर्षा र हावाको बहाव बढेपछि प्रदूषण अस्थायी रूपमा घट्न सक्छ। तर दीर्घकालीन समाधानका लागि सरकारी हस्तक्षेप, कडा नियमन र जनचेतना अपरिहार्य छ।

हालको विषम परिस्थितिमा स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिँदै बिहानको हिँडाइ केही समयका लागि स्थगित गर्नु बुद्धिमानी हुने चिकित्सकहरूको सुझाव छ। प्रदूषित हावाबीच ‘फिटनेस’ भन्दा ‘सुरक्षा’ रोज्नु नै अहिलेको आवश्यकता देखिन्छ।