झापा–५ : ओली र बालेनबीचको ‘हाइ–स्टेक्स’ भिडन्त

झापा । झापा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ५ अब सामान्य चुनावी क्षेत्र रहेन। आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा यहाँ देखिएको प्रतिस्पर्धाले राष्ट्रिय राजनीतिलाई नै प्रभावित गर्ने संकेत देखिएको छ।

एकातिर तीन दशकभन्दा लामो राजनीतिक अनुभव, सत्ताको अभ्यास र स्थापित संगठन बोकेका नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली छन् भने अर्कातिर परिवर्तन, असन्तुष्टि र युवापुस्ताको आकांक्षाको प्रतीकका रूपमा उदाएका राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का उम्मेदवार बालेन्द्र शाह ‘बालेन’।

यी दुईबीचको प्रत्यक्ष भिडन्तले झापा–५ लाई यसपटक देशकै सबैभन्दा चर्चित र निर्णायक निर्वाचन क्षेत्रमा रूपान्तरण गरेको छ ।

किन झापा–५ ‘निर्णायक’ मानिँदैछ ?

झापा–५ को चुनावलाई उच्च महत्त्व दिनुपर्ने मुख्य कारण एउटै छ—यहाँ मैदानमा उत्रिएका दुवै उम्मेदवार भावी प्रधानमन्त्रीका सम्भावित दाबेदार हुन् ।

एमालेले औपचारिक घोषणा नगरे पनि पार्टीभित्र केपी शर्मा ओली नै प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार हुने विषयमा खासै विवाद छैन । उता रास्वपाले भने बालेनलाई खुलेरै भावी प्रधानमन्त्रीको अनुहारका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।

यस अर्थमा झापा–५ को नतिजाले संसदको अंकगणित मात्र होइन, आगामी सरकारको नेतृत्वबारेको बहसलाई पनि निर्णायक मोडमा पुर्‍याउने विश्लेषण भइरहेको छ।

झापा–५ मा स्थानीय पालिका 

दमक नगरपालिकाका १० वडा,

कमल गाउँपालिकाका ७ वडा,

गौरादह नगरपालिकाका ८ वडा र

गौरीगञ्ज गाउँपालिकाका ४ वडा 

निर्वाचन आयोगका अनुसार यस क्षेत्रमा १ लाख ६३ हजार ३७९ मतदाता छन्। यसपटक करिब ९ हजार नयाँ मतदाता थपिएका छन्, जसमा ठूलो हिस्सा युवापुस्ताको छ । राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यही युवा मतदाता समूहले चुनावको नतिजा उल्ट्याउन सक्ने सम्भावना बोकेको छ।

ओलीको बलियो विरासत, तर बदलिँदो माहोल

केपी शर्मा ओलीका लागि झापा–५ नयाँ क्षेत्र होइन। २०४८ सालदेखि हालसम्म सात पटक चुनावी प्रतिस्पर्धा गरेका ओलीले २०६४ सालबाहेक सबै निर्वाचन जितेका छन्। संगठन, कार्यकर्ता परिचालन र राज्यसत्ताको अनुभव उनका मुख्य राजनीतिक बल मानिन्छन् । 

तर यसपटक परिस्थिति पहिलेको जस्तो सहज देखिँदैन । वैदेशिक रोजगारीले सिर्जना गरेको सामाजिक–आर्थिक असन्तुष्टि,
पुराना दलप्रतिको वितृष्णा र सामाजिक सञ्जालबाट उदाएको ‘जेनेरेसन–जी’ राजनीतिक चेतनाले मतदाताको मनोविज्ञान बदलिएको देखिन्छ।

बालेन : ‘क्रेज’ कि दीर्घकालीन विकल्प ?

काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरमा अप्रत्याशित जित हासिल गरेका बालेनको संघीय राजनीतिमा प्रवेशलाई धेरैले पुरानो राजनीतिक संरचनामाथिको खुला चुनौती का रूपमा हेरेका छन्।

झापा–५ मा बालेनको उपस्थितिले विशेषगरी युवामाझ उत्साह पैदा गरेको छ। मनोनयन दर्ताका क्रममा देखिएको भीड, सामाजिक सञ्जालको व्यापक सक्रियता र ‘परिवर्तन’ को नाराले उनको अभियानलाई गति दिएको छ । तर प्रश्न अझै बाँकी छ—के यो आकर्षण मतदानमा परिणत हुन्छ ?

बहुकोणीय प्रतिस्पर्धा र मत विभाजनको जोखिम

झापा–५ मा ओली र बालेन बाहेक २४ जना उम्मेदवार मैदानमा छन्। नेपाली कांग्रेस, नेकपा, राप्रपा तथा श्रम संस्कृति पार्टीका उम्मेदवारहरूले आ–आफ्नो मताधार विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

विशेषगरी आदिवासी जनजाति, सुकुमबासी, श्रमिक तथा स्थानीय मुद्दा उठाउने उम्मेदवारहरूले मत विभाजन गर्ने सम्भावनालाई नजरअन्दाज गर्न सकिँदैन ।

मतदाताको अपेक्षा : नेता होइन, समाधान

झापा–५ का मतदातासँग गरिएको संवादमा एउटा साझा धारणा देखिन्छ—अब भाषणभन्दा काम चाहिएको छ।

युवा मतदाता : रोजगारी, शिक्षा र विदेश पलायन रोक्ने नीति

वृद्ध मतदाता : स्थायित्व र विकासको निरन्तरता

महिला मतदाता : स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सुरक्षा

अघिल्ला निर्वाचन परिणामले के भन्छन् ?
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन

केपी शर्मा ओली (एमाले) : ५२,३१९ मत

खगेन्द्र अधिकारी (कांग्रेस) : २३,७४३ मत

सुरेशकुमार पोखरेल (रास्वपा) : ११,७५९ मत

ओलीले २८,५७६ मतान्तरले जितेका थिए । यही चुनावमा रास्वपाले पहिलोपटक दोहोरो अंकको मत ल्याएको थियो।

विगतका चुनावका झलक

२०६४ : ओली पराजित

२०४८, २०५१, २०५६, २०७० : ओली निरन्तर विजयी

निष्कर्ष : झापा–५ ले के संकेत गर्छ ?

झापा–५ को चुनाव व्यक्तिगत जित–हारभन्दा धेरै ठूलो राजनीतिक अर्थ बोकेको छ । यो चुनावले पुरानो राजनीतिक विरासतलाई निरन्तरता दिने कि नयाँ राजनीतिक धारलाई स्थापित गर्ने भन्ने प्रश्नको उत्तर दिनेछ । ओलीका लागि यो चुनाव आफ्नो राजनीतिक इतिहास जोगाउने परीक्षा हो । बालेनका लागि संघीय राजनीतिमा आफूलाई स्थापित गर्ने अवसर तथा भदौ २३ र २४ को आन्दोलनलाई संस्थागत गर्ने मौका ।

मतदाताले अनुभव रोज्छन् कि परिवर्तनको आश्वासन—त्यसको फैसला फागुन २१ गते हुनेछ । तर एउटा कुरा निश्चित छ—झापा–५ को नतिजाले देशको राजनीतिमा गहिरो प्रभाव पार्नेछ।