रहेनन् नेपाली सिनेमाका ‘राते काइँला’

काठमाडौं । नेपाली चलचित्र इतिहासमा केही नाम यस्ता छन्, जसलाई केवल कलाकार भनेर सीमित गर्न सकिँदैन । ती नाम स्वयं एउटा युग, एउटा प्रवृत्ति र एउटा मानक हुन् । सुनील थापा त्यस्तै कलाकारमध्ये एक थिए । चार दशकभन्दा लामो अभिनय यात्रामा उनले नेपाली सिनेमामा खलनायक पात्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याए, कथालाई बलियो बनाए र दर्शकको मानसपटलमा कहिल्यै नमेटिने छाप छोडे।

१९ मे १९५७ मा जन्मिएका सुनील थापाको जीवन सधैँ रंगमञ्च र क्यामेराभन्दा बाहिर पनि सक्रिय रह्यो। अभिनयमा आउनु अघि नै उनी मोडलिङ, खेलकुद र फोटो पत्रकारितामा संलग्न थिए। सन् १९७० को दशकमा मुम्बई पुगेपछि उनले मोडलका रूपमा आफ्नो करिअर सुरु गरे। बिन्नी, माफतलाल जस्ता प्रतिष्ठित ब्रान्डका लागि काम गर्दै उनले व्यावसायिक मोडलिङमा आफ्नो पहिचान बनाए।

त्यही समय उनी फुटबलप्रति पनि उत्तिकै समर्पित थिए। बम्बे आईसीएल क्लब र ओर्केज स्पोर्ट्स क्लबसँग खेलेका थापा शारीरिक रूपमा चुस्त, अनुशासित र प्रतिस्पर्धी स्वभावका थिए। मोडलिङसँगै ‘जुनियर स्टेट्सम्यान’ म्यागजिनका लागि फोटो पत्रकारका रूपमा काम गर्दै उनले सन् १९७४ मा भुटानको राज्याभिषेकसमेत कभरेज गरे। यो बहुआयामिक अनुभवले उनको व्यक्तित्वलाई अझ परिपक्व बनायो।

अभिनय यात्राको औपचारिक सुरुवात सन् १९८१ मा भारतीय चलचित्र एक दुजे के लिए बाट भयो। उक्त फिल्मले उनलाई भारतीय सिनेवृत्तमा परिचित गरायो। यद्यपि उनको वास्तविक उचाइ भने नेपाली सिनेमाबाट सुरु भयो। सन् १९८५ मा रिलिज भएको मसाल बाट उनले नेपाली फिल्ममा पाइला राखे, तर १९८९ को कालजयी फिल्म चिनो ले उनको जीवन नै बदलिदियो।

चिनो मा निर्वाह गरेको ‘राते काइँला’ को भूमिकाले सुनील थापालाई केवल चर्चित मात्र बनाएन, नेपाली सिनेमाको खलनायक परिभाषा नै परिवर्तन गरिदियो। राते काइँला दुष्ट मात्र थिएन, ऊ आत्मविश्वासी, योजनाबद्ध, शक्तिशाली र मानसिक रूपमा जटिल पात्र थियो। थापाको सन्तुलित अभिनय, मौनतामा लुकेको धम्की, गम्भीर हाउभाउ र बलियो आवाजले त्यो चरित्रलाई यथार्थजस्तै बनायो। त्यसपछि उनी कलाकारभन्दा पनि ‘राते काइँला’ नामले चिनिन थाले।

सुनील थापा खलनायकको भूमिकामा सीमित रहेनन्। ऐतिहासिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांगीतिक र क्रान्तिकारी विषयका फिल्ममा पनि उनले गहिरो प्रभाव छोडे। उनको अभिनय शैली अतिरञ्जनाभन्दा टाढा, मापन गरिएको संवाद, भावनात्मक गहिराइ र शारीरिक उपस्थितिमा आधारित थियो। धेरै दृश्यमा उनी संवाद नबोल्दा पनि दृश्य भारी हुन्थ्यो। यही गुणले उनलाई अरूभन्दा फरक बनायो।

उनको प्रतिभा सीमाना नाघेर बलिउडसम्म पुग्यो। प्रियंका चोपडा अभिनीत मेरी कम (२०१४) मा प्रशिक्षकको भूमिकामा देखिएका थापाले भारतीय दर्शक र समीक्षकको ध्यान ताने। उक्त भूमिकाले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि चिनायो र उनको अभिनय क्षमतालाई नयाँ दर्शकमाझ प्रमाणित गर्‍यो।

चार दशकको यात्रामा उनले १३८ भन्दा बढी नेपाली चलचित्रमा अभिनय गरे। पछिल्लो रिलिज फिल्म एक्लो थियो भने छायांकन सम्पन्न गरेको राम नाम सत्य र तुलसी घिमिरे निर्देशित पहाड रिलिजको प्रतीक्षामा छन्। अनुभव, अनुशासन र निरन्तरता नै उनको सफलताको आधार थियो।

सुनील थापा नेपाली सिनेमामा खलनायक पात्रका ‘ट्रेन्ड–सेटर’ मानिन्छन्। उनीभन्दा अघि खलनायक प्रायः सतही र परम्परागत रूपमा प्रस्तुत हुन्थे। थापाले खलनायकलाई बुद्धिमान, विश्वसनीय र मानवीय बनाए। दर्शकले खलनायकलाई डराउने मात्र होइन, बुझ्ने प्रयास गर्न थाले। यही परिवर्तनले नेपाली कथानकलाई अझ सशक्त र विश्वसनीय बनायो।

उनको योगदान अभिनयमा मात्र सीमित रहेन। उनी नयाँ पुस्ताका कलाकारका लागि मार्गदर्शक पनि थिए। अनुभव बाँड्न, सिकाउन र प्रेरित गर्न उनी सधैँ तयार देखिन्थे। यही कारण उनलाई सहकर्मी र युवा कलाकारले सम्मानका साथ सम्झिन्छन्।

सुनील थापाको अभिनय, उनका पात्र र उनको कलात्मक दृष्टि नेपाली फिल्म इतिहासमा अमिट रहनेछ। उनले निर्माण गरेका चरित्रहरू समयसँगै पुराना हुँदैनन्, बरु नयाँ पुस्ताले पनि अध्ययन गर्ने आधार बन्छन्। यही नै एक सच्चा कलाकारको विरासत हो।