सामाजिक सञ्जालको ‘लत’ प्रकरणमा ऐतिहासिक फैसला : मेटा र युट्युबलाई ३० लाख डलर क्षतिपूर्ति तिर्न आदेश

काठमाडौँ । अमेरिकाको क्यालिफोर्निया राज्यस्थित एक अदालतले सामाजिक सञ्जाल कम्पनी मेटा र युट्युब लाई प्रयोगकर्तामा जानीजानी लत विकास गराएको तथा मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पारेको ठहर गर्दै क्षतिपूर्ति तिर्न आदेश दिएको छ।

सात हप्तासम्म चलेको सुनुवाइपछि जूरीले २० वर्षीया एक युवतीको पक्षमा फैसला सुनाउँदै कुल ३० लाख अमेरिकी डलर क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने निर्णय गरेको हो। अदालतले मेटालाई ७० प्रतिशत र युट्युबलाई ३० प्रतिशत जिम्मेवार ठहर गरेको छ। यसअनुसार मेटाले २१ लाख डलर र युट्युबले ९ लाख डलर तिर्नुपर्नेछ।

मुद्दाको पृष्ठभूमि

पीडित युवती र उनकी आमाले दायर गरेको मुद्दामा सामाजिक सञ्जालका डिजाइन र एल्गोरिदमले बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई लक्षित गर्दै लत बसाल्ने तरिका अपनाएको आरोप लगाइएको थियो।

मुद्दामा युवतीमा चिन्ता, आत्मसम्मानमा कमी, शरीरप्रति असन्तुष्टि तथा आत्महत्यासम्बन्धी सोच विकास भएको उल्लेख गरिएको थियो। साथै, प्लेटफर्महरूले आफ्ना सम्भावित जोखिमबारे पर्याप्त चेतावनी नदिएको दाबी पनि गरिएको थियो।

ऐतिहासिक निर्णय

अदालतको यो निर्णयलाई प्रविधि क्षेत्रका लागि महत्वपूर्ण मोडका रूपमा हेरिएको छ। पहिलोपटक सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूलाई ‘उत्पादनको जिम्मेवारी’ अन्तर्गत प्रयोगकर्ताको मानसिक स्वास्थ्यमा परेको असरका लागि दोषी ठहर गरिएको हो।

यसअघि यस्ता कम्पनीहरूले प्रयोगकर्ताले पोस्ट गर्ने सामग्रीको जिम्मेवारीबाट बच्ने कानुनी सुविधा पाइरहेका थिए। तर यस फैसलाले कम्पनीहरूको एल्गोरिदम र डिजाइनसमेत परीक्षणको दायरामा ल्याएको छ।

अन्य कम्पनीको अलग बाटो

यसै प्रकरणमा तानिएका टिकटक र स्न्यापच्याटले भने अन्तिम फैसला आउनुअघि नै पीडित पक्षसँग अदालतबाहिर सहमति गरेका थिए।

आगामी असर

फैसलाप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै मेटा र युट्युबले पुनरावेदन गर्ने तयारी गरेका छन्। उनीहरूले किशोर मानसिक स्वास्थ्य जटिल विषय भएकाले एउटै प्लेटफर्मलाई मात्र दोष दिनु उचित नहुने तर्क गरेका छन्।

यद्यपि, माथिल्लो अदालतले पनि यो निर्णय सदर गरेमा सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूलाई अर्बौँ डलर क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्ने मात्र होइन, आफ्ना एल्गोरिदम र फिचरहरूमा व्यापक सुधार गर्न दबाब बढ्ने देखिन्छ।