होर्मुजपछि ‘रेड सी’ पनि जोखिममा: विश्व ऊर्जा आपूर्ति र व्यापारमा दोहोरो संकटको संकेत

काठमाडौं । मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावसँगै विश्वका प्रमुख समुद्री व्यापार मार्गहरूमा गम्भीर चुनौती देखिन थालेको छ। होर्मुज स्ट्रेटमा अवरोध बढिरहेका बेला अब रेड सी मार्ग पनि जोखिममा पर्न सक्ने संकेत देखिएका छन्।

यमनस्थित हूथी समूहले इरान-अमेरिका-इजरायलबीचको तनावमा सक्रिय भूमिका देखाउन थालेपछि रेड सी क्षेत्रको सुरक्षा अवस्थाबारे चिन्ता बढेको हो। यो समुद्री मार्ग विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ, जहाँबाट करिब १५ प्रतिशत अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार सञ्चालन हुने गर्दछ।

यसअघि नै होर्मुज स्ट्रेटमा देखिएको अवरोधका कारण विश्व ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भइसकेको छ। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा ग्यास यही मार्गबाट आवागमन हुने भएकाले यसको असर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्पष्ट देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा रेड सी मार्ग थप महत्वपूर्ण बनेको थियो, तर अहिले त्यही मार्ग पनि असुरक्षित बन्ने जोखिम बढ्दै गएको छ।

हूथी समूहले पछिल्लो समय इजरायलविरुद्ध मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। उनीहरूले बाब अल-मन्देब स्ट्रेट हुँदै आवागमन गर्ने जहाजहरूलाई लक्षित गर्ने चेतावनी दिँदै आएका छन्। यो क्षेत्र रेड सीको दक्षिणी भागमा पर्दछ र हिन्द महासागरबाट स्वेज नहर हुँदै युरोप पुग्ने सबैभन्दा छोटो मार्गको मुख्य प्रवेशद्वार हो।

विशेषगरी स्वेज नहरमार्फत एशिया–युरोप व्यापार सञ्चालन हुने भएकाले यस क्षेत्रमा कुनै पनि अवरोधले विश्व आपूर्ति प्रणालीमा ठूलो असर पार्न सक्छ। विगतमा पनि हूथी समूहले करिब २०० जहाजमाथि आक्रमण गरेको र ३० भन्दा बढी जहाज क्षतिग्रस्त भएको विवरण सार्वजनिक भइसकेको छ।

इजरायल-हमास युद्ध सुरु भएपछि हूथीहरूले हमासको समर्थनमा रेड सी क्षेत्रमा बारम्बार आक्रमण गर्दै आएका छन्। उनीहरूले आफूलाई इरान नेतृत्वको “प्रतिरोध धुरी”को हिस्सा भन्दै अमेरिका र इजरायलविरुद्ध उभिने रणनीति अपनाएका छन्।

यसैबीच, इरानले होर्मुज क्षेत्रमा दबाब बढाउँदै लगेपछि ऊर्जा आपूर्ति थप जटिल बनेको छ। यदि रेड सी मार्ग पनि असुरक्षित बन्दै गयो भने जहाजहरूलाई दक्षिण अफ्रिका हुँदै लामो मार्ग प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ, जसले ढुवानी लागत, समय र मूल्यमा ठूलो वृद्धि गराउनेछ।

अमेरिका र बेलायतले यसअघि यमनमा हूथी ठिकानामा हवाई आक्रमण गरे पनि समूहको क्षमता पूर्ण रूपमा कमजोर पार्न सकेको छैन। बरु पछिल्ला घटनाक्रमले उनीहरूको सैन्य सक्रियता अझै बढेको संकेत दिएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज र रेड सी दुवै मार्ग एकैसाथ प्रभावित भए विश्व अर्थतन्त्रले ठूलो झट्का व्यहोर्नुपर्नेछ। ऊर्जा संकट, महँगी वृद्धि, आपूर्ति श्रृंखला अवरोध र भूराजनीतिक तनाव अझ चर्किने सम्भावना देखिएको छ।

यमनभित्र पनि यसको असर पर्न सक्ने देखिन्छ। लामो समयको द्वन्द्वपछि केही स्थिरता देखिएको अवस्थामा पुनः हिंसा भड्किन सक्ने जोखिम बढेको छ। यस्तो अवस्थामा मध्यपूर्वको द्वन्द्व क्षेत्रीय सीमाभन्दा बाहिर फैलिने खतरा समेत बढ्दै गएको छ।